شب قدر و شان نزول سوره قدر

نتایج آراء: 0

نویسنده: 

شأن نزول سوره قدر

رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم در عالم رؤيا مشاهده نمود كه بنى اميّه از منبرش بالا مى‏روند و مردم را از صراط هدايت به راه ضلالت مى ‏برند. از اين رو، شب را اندوهگين به صبح رسانيد. جبرئيل عليه السلام بر او نازل شد و عرض كرد: يا رسول الله! چرا تو را محزون مى ‏بينم؟ فرمود: اى جبرئيل! ديشب خواب ديدم كه بنى اميه از منبرم بالا مى‏ روند و مردم را گمراه مى ‏كنند. جبرئيل عرض كرد: به آن خدايى كه تو را بر حق به نبوّت مبعوث كرده است، من اطلاعى بر آن نداشتم. سپس به آسمان عروج كرد. و ديرى نگذشت كه با آيه‏اى از قرآن فرود آمد. و آن آيه اين بود:

أَ فَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ ثُمَّ جاءَهُمْ ما كانُوا يُوعَدُونَ ما أَغْنى‏ عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ‏ «1».

«آيا در اين باره انديشيده ‏اى كه اگر ما، سالها ايشان را از لذّات حيات بهره‏م ند سازيم و پس از آن، عذاب موعود بر ايشان فرود آيد؛ آن برخوردارى از طول عمر و خوشگذرانى، چيزى از عذاب خدا را از ايشان دفع نمى ‏كند.» و همچنين سوره قدر را بر آن حضرت نازل كرد، كه خدا در اين سوره، شب قدر را براى پيامبرش بهتر از هزار ماه سلطنت بنى اميه قرار داد «2».

معنى شب‏ قدر

1- أصبغ بن نباته از حضرت علىّ بن ابى طالب عليه السّلام روايت نموده كه پيغمبر خدا (ص)، بمن فرمود: يا علىّ آيا مى‏دانى معنى شب قدر چيست؟ عرض كردم: نه يا رسول اللَّه! پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله فرمود: خداوند تبارك و تعالى در آن شب به تقدير و سرنوشتى كه در روز قيامت خواهد بود، قضا و حكم، و اندازه‏گيرى نموده، و در آنچه خداى عزّ و جلّ فرمان داد ولايت تو بود، و نيز ولايت امامان از نژاد تو، تا روز قيامت.

2- مفضّل بن عمر گويد: در محضر امام صادق عليه السّلام از آيه مباركه‏ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (بدرستى كه ما آن (قرآن) را در شب قدر فرو فرستاديم- (قدر 97: 1) سخن بميان آمد، فرمود: چقدر برترى آن بر سوره‏هاى ديگر آشكار است! گويد: عرضه داشتم: برترى آن چه مى ‏باشد؟ فرمود: در آن شب ولايت امير المؤمنين عليه السّلام نازل شده، گفتم: در شب قدرى كه ما آن را در ماه رمضان اميد داريم؟ فرمود: آرى شبى كه در آن شب آسمان ها و زمين اندازه گيرى شده، و ولايت امير المؤمنين عليه السّلام در آن تقدير و معيّن شده است.

شب قدر در هر سال

(و سال رجل الصّادق صلوات اللَّه عليه فقال أخبرنى عن ليلة القدر كانت او تكون فى كلّ عام فقال لو رفعت ليلة القدر لرفع القرآن)

و كالصحيح منقول است از شعيب كه گفت شخصى از آن حضرت صلوات اللَّه عليه سؤال كرد و گفت خبر ده مرا از شب قدر كه در زمان حضرت سيد المرسلين صلى اللَّه عليه و آله بود يك مرتبه چنانچه بعضى سنيان گفته‏ اند، يا تا آن حضرت بود و بعد از آن حضرت بر طرف شد چنانچه جمعى ديگر گفته ‏اند حضرت فرمودند كه اگر شب قدر را بالا برند قرآن را نيز بالا خواهند برد يعنى وقتى كه در آخر الزمان بعد از فوت معصوم قرآن را بالا خواهند برد در آن زمان معصومى نخواهد بود كه ملائكه و روح بر او نازل شوند شب قدر نيز نخواهد بود.

و در اخبار مشهوره وارد است كه چون آن حضرت صلوات اللَّه عليه از دنيا برود بعد از آن حضرت چهل روز ديگر دنيا خواهد بود و دابة الارض بيرون مى ‏آيد و بعد از آن اسرافيل صور مى ‏دمد و همه خواهند مرد و چند روزى كه خواهد شد نفخه ديگر دميده شود و قيامت بر پا خواهد شد پس تا تكليف هست صاحب الامر صلوات اللَّه عليه يا غير آن حضرت از معصومين صلوات اللَّه عليهم خواهند بود و چون معصوم بر طرف مى‏ شود شب قدر و قران همه بر طرف خواهند شد.

و در صحيح از هشام بن حكم منقول است كه آن حضرت صلوات اللَّه عليه فرمودند كه شب قدر در هر سالى هست و روز آن در فضيلت مثل شب است. و در صحيح از عبيد بن زراره منقول است كه گفت سؤال كردم از آن حضرت صلوات اللَّه عليه كه هر گاه دو شخص باشند و يكى از اين دو تا صبح‏ نماز و ديگرى دعا كند كدامين يك از اين دو افضلند حضرت فرمودند كه دعا افضل است و محتمل است كه مراد اين باشد كه نفى شب قدر قران است يعنى كفو است زيرا كه حق سبحانه و تعالى در قرآن فرموده است‏ تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها يك جا در اينجا فرموده است كه ملائكه و روح نازل مى‏شود يعنى هميشه و در جاهاى ديگر فرموده است كه‏ فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ‏ يعنى در شب قدر فصل مى‏شود هر امرى كه حكمتى در وجود يا ايجاد يا تقدير آن هست و مقدر و مقضى و مبر مى‏شود يا هر امرى كه با احكام و اتقانست مقدر مى‏شود و اين كارى است كه از نزد ماست و ما رحمت را مى‏فرستيم و ارسال اين رحمت از پروردگار توست و خلف وعده الهى محال است مگر وقتى كه تكليف زايل شود و معنى اول اظهر است و اللَّه تعالى يعلم.

(و سال حمران ابا جعفر صلوات اللَّه عليه عن قول اللَّه عزّ و جلّ‏ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ قال هى ليلة القدر و هى فى كلّ سنة فى شهر رمضان فى العشر الاواخر و لم ينزل القرآن الّا فى ليلة القدر قال اللَّه عزّ و جلّ‏ فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ‏ قال يقدّر فى ليلة القدر كلّ شي‏ء يكون فى تلك السّنة إلى مثلها من قابل من خير او شرّ او طاعة او معصية او مولود او اجل او رزق فما قدّر فى تلك اللّيلة و قضى فهو المحتوم و للّه عزّ و جلّ فيه المشيّة قال قلت له ليلة القدر خير من الف شهر أيّ شى‏ء عنى بذلك فقال العمل الصّالح فى ليلة القدر و لو لا ما يضاعف اللَّه تبارك و تعالى للمؤمنين ما بلغوا و لكنّ اللَّه عزّ و جلّ يضاعف لهم الحسنات)

و در حسن كالصحيح منقول است از فضيل و زراره و محمد بن مسلم از حمران كه گفت سؤال كردم از حضرت امام محمّد باقر صلوات اللَّه عليه از قول حق سبحانه و تعالى كه فرموده است كه ما فرستاديم قران را در شب با بركت كدام است اين شب حضرت فرمودند كه اين شب قدر است و در هر سال هست در ماه رمضان در ده روز آخر، و قرآن نازل نشد به بيت المعمور و نه به آسمان اول مگر در شب قدر، و حق سبحانه و تعالى فرموده است در عقب شب مبارك كه در اين شب فصل مى‏شود هر چيزى كه با حكمت و احكام است يعنى مقدر مى‏شود در شب قدر هر چيزى كه در اين سال آينده واقع خواهد شد تا سال آينده در همين شب از نفعها و ضررها و يا طاعت و يا معصيت، يا فرزندى كه حق سبحانه و تعالى عطا فرمايد، يا عمر يا روزى پس هر چه در اين شب مقدر شود و قضا شود آن حتم و واجب مى ‏شود كه البته واقع شود قطع نظر از اسباب عظيمه كه سبب مشيت الهى شود چنانكه گذشت كه به مرتبه نمى ‏رسد كه خلافش محال باشد بلكه خلافش نادر مى ‏شود. عرض كردم كه چه معنى دارد كه شب قدر بهتر از هزار ماه است و اين حديث را على الظاهر از كافى برداشته است و اختصار كرده است.

علامت ليلة القدر

(و روى العلا عن محمّد بن مسلم عن احدهما صلوات اللَّه عليهما قال سألته عن علامة ليلة القدر فقال علامتها ان تطيب ريحها و ان كانت فى برد دفئت و ان كانت فى حرّ بردت و طابت و سئل عن ليلة القدر فقال تنزّل فيها الملائكة و الكتبة إلى السّماء الدّنيا فيكتبون ما يكون من امر السّنة و ما يصيب العباد، و امر عنده عزّ و جلّ موقوف له فيه المشيّة فيقدّم منه ما يشاء و يمحو و يثبت و عنده امّ الكتاب)

و به اسانيد صحيحه متكثره منقول است كه محمد بن مسلم گفت كه سؤال كردم از حضرت امام محمد باقر يا حضرت امام جعفر صادق صلوات اللَّه عليهما از علامت شب قدر حضرت فرمودند كه علامتش آن است كه بوى خوش دارد و اگر در آن چند شب هوا سرد باشد آن شب هوا گرم مى‏شود، و اگر در آن شبها هوا گرم باشد در آن شب سرد و خوش است يا خوش بوست، ديگر از آن حضرت صلوات اللَّه عليه پرسيدند كه چرا شب قدرش مى‏گويند حضرت فرمودند كه همه فرشتگان خصوصا نويسندگان عمل به آسمان اول مى‏ آيند و هر چه در آن سال واقع مى‏شود و آن چه بر سر بندگان مى‏آيد همه را مى‏نويسند و چيزى چند هست كه موقوف مى ‏دارند به مشيت الهى و آن را حكم جزم نفرموده است مى‏ خواهد مقدم مى ‏دارد و مى‏ خواهد مؤخر مى‏دارد و مى‏خواهد محو مى‏ فرمايد و مى ‏خواهد اثبات و نزد اوست لوح محفوظ كه تغيير و تبديل نمى ‏باشد در آن و در لوح محو و اثبات تغيير و تبديل هست و احاديث موثقه كالصحيحه در جزو اول و آخر شده است.

کلید واژگان (برچسب ها): 

منابع: 

«1» گلچين صدوق (گزيده من لا يحضره الفقيه)، ج‏2، ص: 156

«2» معاني الأخبار؛ ترجمه محمدى، ج‏2، ص: 251

«3» لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقيه، ج‏6، ص: 590-593 و 595.

پاورقی ها: 

«1» سوره شعراء، آيات 205- 207.

«2» حديث 2022، ج 2، ص 157.

تاریخ بازیابی: 

سه‌شنبه, July 15, 2014